انواع پژوهش در پایان نامه

انواع پژوهش از نظر هدف:

پژوهش ها به طور معمول برای نیل به اهداف خاصی انجام میشوند. گاهی هدف از انجام یک پژوهش، تشریح و توصیف یک پدیده است. گاهی به دنبال رد یا اثبات وجود یک رابطه و یا وجود همبستگی بین دو یا چند متغیر هستیم. در برخی از پژوهش ها در جستجوی بررسی تاثیر یک مداخله خاص بر روی متغیر دیگر میباشند. لذا، با توجه به اهدافی که در یک پژوهش میتواند تعقیب شود، نوع پژوهش نیز میتواند متفاوت باشد. بر این اساس، شاهد طبقه بندی پژوهش به چهار گروه پژوهش، یعنی توصیفی، تحلیلی، اکتشافی و پیش گویانه هستیم.

1.پژوهش توصیفی

این پژوهش حاصل توصیف عینی و واقعی و منظم خصوصیات یک پدیده یا یک موضوع میباشد. پژوهش منحصرا در پی کشف و توضیح روابط، همبستگی ها و احتمالا آزمون فرض ها و پیش بینی رویدادها نیست، بلکه بیشتر در صدد توصیف موقعیت ها است. هدف هر مطالعه توصیفی عبارت است از تشریح جنبه هایی از پدیده مورد نظر پژوهشگر و با دیدگاهی فردی، سازمانی، صنعتی و نظایر آن. زمانی که یک پژوهش به صورت رسمی، یک مطالعه تحلیلی یا تجربی تلقی نشود، به عبارت دیگر با هدف آزمودن فرضیه ای طراحی نشده باشد، در آن صورت به عنوان مطالعه توصیفی طبقه بندی میشود. ارزش مطالعات توصیفی در این است که منجر به شکل گیری فرضیه هایی میشود که میتواند به وسیله مطالعات تحلیلی یا تجربی مورد آزمون قرار گیرد. به عنوان مثال، یک بررسی شیوع، میتواند به عنوان مطالعه توصیفی تلقی شود، چون که تمامی عناصر مطالعات توصیفی را در بر دارد. ویژگی این نوع مطالعه آن است که تاکید اصلی آن به جای آزمون یک فرضیه یا اثبات رابطه علّی، یک پدیده را توصیف میکند.

پژوهش های توصیفی که داده ها را به گونه ای معنا دار ارایه میکنند، در موارد زیر سودمند هستند:

1.شناخت ویژگی های یک گروه در موقعیت مورد علاقه

2. کمک به اندیشه نظامگر درباره یک وضعیت

3. ارایه دیدگاه هایی مبنی بر ضرورت بررسی و پژوهش بیشتر

4. کمک به اخذ تصمیم هایی خاص

به علاوه، پژوهش توصیفی شامل مجموعه ای از روش ها است که هدف آن توصیف شرایط یا پدیده های مورد بررسی است. اجرای پژوهش توصیفی می تواند صرفا برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا کمک به فرآیند تصمیم گیری باشد. بیشتر پژوهش های علوم رفتاری را می توان در زمره پژوهش های توصیفی به شمار آورد. در این نوع پژوهش، روابط بین متغیر های دستکاری نشده مطالعه می شود، بدین معنی که پژوهشگر متغیر های مورد مطالعه را شخصا دستکاری نمی کند، بلکه آنها را به گونه ای که در گذشته بوده اند، بررسی میکند و تاثیر آنها را بر یکدیگر و یا بر سایر متغیر های مورد نظر می سنجد.

دلایلی که پژوهشگر در پژوهش غیر آزمایشی، متغیر ها را دستکاری نمی کند، مربوط به یکی از جنبه های اخلاقی پژوهش است.

پژوهشگر در پژوهش های توصیفی، متغیر ها را آن گونه که هستند مورد مطالعه و مقایسه قرار می دهد. پژوهش های توصیفی به دلیل آن که در آنها دستکاری مستقیم متغیر های مستقل و آرایش تصادفی امکان پذیر نیست، ممکن است گاهی به نتیجه گیری های گمراه کننده منجر شود. پژوهش های توصیفی بر اساس شیوه اجرا به دو گروه یعنی پژوهش های پیمایشی و مطالعات موردی تقسیم می شوند.

الف. پژوهش زمینه یابی یا پیمایشی :

روشی است برای بررسی ماهیت ویژگی ها و ادراک های شخص( نگرش ها، باورها، عقاید و امور مورد علاقه ) مردم از طریق تحلیل پاسخ ها به پرسش هایی که به هنگام تدوین شده اند

پژوهش زمینه یابی ابزاری مفید برای توصیف و رد یابی تغییرات در جوامع است و چنان که به شیوه ای مطلوب اجرا شود به شناخت زندگی اجتماعی در زمان حال، کمک میکند. با این وجود، پژوهش های زمینه یابی نیز به سبب آسیب پذیری در برابر برخی دام های روش شناختی، یعنی منابع خطاهایی که دقت و صحت توصیف ویژگی های جامعه را تردید آمیز می کند، با محدودیت های خاص همراه است.

در واقع، پژوهش زمینه یابی عبارت است ازمشاهده پدیده ها به منظور معنا دادن به جنبه های مختلف داده های گرد آوری شده.

این پژوهش طی دو مرحله زیر انجام می پذیرد:

  1. مشاهده دقیق و نزدیک پارامتر های مورد پژوهش در جامعه
  2. گرد آوری داده ها و معنا دادن به آنچه که مورد مشاهده قرار گرفته است.

به عبارت دقیق تر، زمینه یابی یک فرآیند پژوهشی است که به منظور گرد آوری داده ها در باره این موضوعات که گروهی از مردم چه می دانند، چه فکر می کنند یا چه کاری انجام می دهند اجرا می شود.

منظور از «چه می دانند» این است که مردم چه اطلاعاتی را در زمینه یک هدف یا یک موضوع درونی پدید آورده اند. مراد از «فکر کردن» این است که عقاید، نگرش ها، ارزش ها و باورهای مردم چه هستند. زمینه یابی نباید برای گردآوری اطلاعات از منابع موجود به کار برده شود، زیرا آنچه که در زمینه یابی واقعا اندازه گیری می شود دانسته ها و تفکرات مردم نیست، بلکه این فرآیند پژوهشی اظهارات مردم را در باره این که چه می دانند و چه فکر می کنند اندازه گیری می کند

انجام پژوهش زمینه یابی مستلزم وجود تخصص و برنامه ریزی توام با ابتکار، تحلیل و تفسیر دقیق داده های گرد آوری مؤثر و تهیه گزارش ماهرانه و منطقی از یافته ها است.

هدف از این پژوهش در وهله نخست توصیف وضعیت موجود است. پژوهشگر، آنچه را که هست توصیف می کند و به شرایط یا روابط موجود، عقاید متداول، فرایند جاری، آثار مشهود یا روند های در حال گسترش توجه دارد.

ب. مطالعات موردی

پ. پژوهش تطبیقی

2. پژوهش تحلیلی

 زمانی که یک پژوهش به صورت رسمی، با هدف آزمودن فرضیه ای طراحی شده باشد، در آن صورت به عنوان مطالعه تحلیلی طبقه بندی می شود. ارزش این نوع مطالعات بسیار بالا است. دلیل آن این است که پژوهشگر با مداخله در یک فرآیند، رابطه علت و معلولی را مورد بررسی قرار می دهد.

زمانی از این نوع پژوهش استفاده می شود که پژوهشگر بخواهد یک حدس آگاهانه و علمی، یا یک ادعا را رد یا اثبات نماید. به عنوان مثال، بررسی تاثیر شرایط محیط کار بر میزان بهره وری نیروی کار، می تواند به عنوان مطالعه تحلیلی تلقی شود، زیرا که تمامی عناصر مطالعات تحلیلی را در بر دارد.

پژوهش تحلیلی بر اساس امکان و میزان مداخله پژوهشگر در دست کاری متغیر اصلی پژوهش طبقه بندی می شود. در برخی از موارد مداخله پژوهشگر امکان پذیر بوده و هیچ مشکل اخلاقی نیز وجود ندارد، ولی در حوزه علوم انسانی و در سازمان ها، بسیاری از اوقات یا امکان مداخله وجود ندارد و یا منع اخلاقی وجود دارد. به طور کلی، پژوهش های تحلیلی به دو گروه پژوهش های تجربی و شبه تجربی تقسیم می شوند.

الف. پژوهش تجربی

این نوع پژوهش، بهترین شیوه برای اثبات روابط علت و معلولی در مطالعات است. این پژوهش آخرین گام و قطعی ترین روش در فر آیند پژوهش برای رد یا پذیرش عقاید، مفروضات، ادعاها، و فرضیه ها در مورد یک رفتار و تاثیراتی است که در شرایط کنترل شده از یک مداخله خاص حادث می شود.

در این نوع پژوهش، شرایط پیرامون یک پدیده، کنترل شده، مداخله صورت گرفته و نتایج حاصل از مداخله مورد سنجش قرار می گیرد، به ویژه این که پژوهشگر تصمیم میگیرد بر روی چه امری و به چه میزانی مداخله صورت پذیرد و از چه بعدی مداخله انجام نشود. این امکان گزینش، راهی برای جلوگیری از سوگیری هنگام مقایسه نتایج حاصل از گروه های مورد مطالعه است. طرح های تجربی حقیقی مهم ترین روش موجود پیش روی دانشمندان برای آزمون فرضیات مربوط به روابط علت و معلول بین متغیر ها است.

به لحاظ خواص ویژه کنترلی آن، به بهترین وجهی رابطه متغیر مستقل و وابسته را نشان داده و بالاترین درجه اطمینان از رابطه علت و معلول را به دست می دهد.

برغم امتیازاتی که این نوع از پژوهش ها را دارا می باشند، این پژوهش ها دارای محدودیت هایی نیز هستند، از جمله:

الف. تعدادی از متغیر ها هستند که به سادگی قابل دستکاری نیستند. تعداد قابل ملاحظه ای از ویژگی های انسانی از این مقوله اند.

ب. تعدادی از متغیر ها هستند که به صورت تکنیکی می توان آنها را دستکاری کرد، ولی به لحاظ ملاحظه اخلاقی دستکاری این متغیر ها جایز نیست.

پ. در برخی موقعیت ها، تجربه ممکن است به راحتی میسر نباشد

وقتی در نظر است بین متغیرهای مستقل و وابسته رابطه علّی برقرار کرد، باید همه متغیر های دیگری را که ممکن است این رابطه را تحت تاثیر قرار دهند، کنترل نمود. به بیان دیگر، تاثیر احتمالی سایر متغیر ها بر متغیر وابسته باید به گونه ای علت یابی شود تا بتوان تاثیر های علّی واقعی متغیر مستقل بر متغیر وابسته را معین کرد. همچنین ضرورت دارد متغیر مستقل دستکاری شود تا بتوان میزان تاثیرات علّی آن را شناخت. کنترل ها و دستکاری را به بهترین وجه می توان در محیطی ساختگی به نام آزمایشگاه صورت داد که در آنجا تاثیرات علّی آزموده می شود

 به طور خلاصه، پژوهش های تجربی دارای ویژگی های زیر است:

الف. کنترل شدید متغیرها و ایجاد شرایط تجربی از طریق کنترل مستقیم متغیر ها و روش تصادفی انتخاب نمونه ها

ب. انتخاب گروهی به عنوان شاهد برای مقایسه با گروه تجربی

پ. تلاش پژوهشگر بر کنترل دقیق شرایط

ت. پاسخگویی نتایج پژوهش به فرضیه های مطرح شده

ث. قابلیت تعمیم نتایج

ج. تحت کنترل در آوردن کلیه متغیر ها و دستکاری یک یا چند متغیر

چ. بررسی اثرات و روابط متغیرها

ح. محدودترین و مصنوعی ترین روش ها(نادری و سیف نراقی، 90-88).

پژوهش های تجربی به چهار گروه فرعی پژوهش مداخله ای، همبستگی، مقایسه ای و کارآزمایی های بالینی تقسیم می شوند.

  1. پژوهش مداخله ای یا علّی    

پژوهشگر باید مشخص کند برای پاسخ به سوال پژوهش، به مطالعه علّی یا غیر علّی نیاز دارد. پژوهش علّی را زمانی اجرا می کند که تعیین رابطه علت و معلولی مشخص لازم باشد، ولی اگر وی  صرفا بخواهد عوامل مهم و مربوط با مساله را شناسایی کند، به مطالعه همبستگی روی می آورد. در پژوهش علّی پژوهشگر علاقه مند است یک یا چند عامل که بی گمان علت مساله پژوهش هستند را بشناسد. به بیان دیگر، قصد پژوهشگری که به پژوهش علّی می پردازد آن است که به تجربه بیان کند که متغیر x علت متغیر  yاست. بنابراین، وقتی متغیر x حذف شود یا به گونه ای تغییر یابد مساله y حل خواهد شد. با این همه، در اغلب سازمان ها صرفا حضور یک یا دو متغیر نیست که مساله ای را موجب می شود. با توجه به این واقعیت که عوامل متعددی به طور زنجیره ای بر یکدیگر و بر مساله تاثیر می گذارند، پژوهش گر به جای آن که در پی برقراری رابطه علت و معلولی باشد عوامل عمده ای را که با مساله مربوط هستند جستجو می کند.

بنابراین، وقتی پژوهش گر می خواهد علت یا عامل بروز یک مساله را بشناسد، پژوهش علّی نامیده می شود و زمانی که عوامل عمده مربوط با مساله را جستجو می کند به مطالعه همبستگی می پردازد. شایان ذکر است که گاهی سعی بر آن است که از طریق برخی انواع خاص تحلیل همبستگی یا رگرسیون روابط علت و معلول برقرار شود. اعم از این که مطالعه علّی باشد یا همبستگی، باید به نوع سوالات پژوهش و نحوه تعریف مساله متکی بود.

روی هم رفته، در پژوهش های علّی پژوهش گر به دنبال کشف و بررسی روابط بین شرایط خاص و محل وقوع یک یا چند پدیده است. در این نوع پژوهش، پژوهشگر علل احتمالی متغیر وابسته را مورد مطالعه قرار می دهد.

چون متغیر وابسته و مستقل هر دو در گذشته رخ داده اند، لذا این نوع پژوهش غیر آزمایشی را پژوهش پس رویدادی می نامند.

مراحل انجام این نوع پژوهش به شرح زیر است:

الف. بیان مساله پژوهش و تدوین فرضیه

ب. انتخاب گروه مطالعه و مقایسه

پ. اندازه گیری متغیر های مستقل و تعدیل کننده

ت. تحلیل آماری داده ها

در تحلیل آماری داده های پژوهش علّی – مقایسه ای و نتیجه گیری از آن باید نکات اساسی زیر مورد توجه دقیق پژوهش گر قرار گیرد:

–   پژوهش گر باید اطمینان حاصل کند که متغیر مستقل قبل از متغیر وابسته رخ داده است.

–   پژوهش گر باید مطمئن باشد که بین متغیر مستقل و وابسته یک رابطه منطقی و واقعی وجود دارد.

–   پژوهش گر باید برای ردّ فرضیه های رقیب دلایل و شواهد کافی به دست آورد

به بیان دیگر، در برقراری یک رابطه علّی سه شرط لازم است:

الف. بین متغیر های مستقل و وابسته یک رابطه آماری برقرار باشد.

ب. پژوهش گر باید مطمئن شود که متغیر مستقل x قبل از متغیر وابسته y به وقوع پیوسته است.

تقدم زمانی x نسبت به y بر اساس منطق و یا بر پایه اندازه گیری صورت می گیرد.

پ. پژوهش گر باید دلایل کافی برای رد فرضیه های رقیب داشته باشد تا بتواند یک رابطه علّی بین x و y برقرار کند. چنان چه متغیر های مستقل دیگری غیر از x در تغییرات y دخالت داشته باشند، برقراری رابطه علّی بین x و y مشکل یا غیر ممکن می شود

  1. پژوهش همبستگی

در این نوع پژوهش، هدف آن است که مشخص شود که آیا رابطه ای بین دو یا چند متغیر کمی (قابل سنجش) وجود دارد و یا خیر و اگر این رابطه وجود دارد، اندازه و حد آن چقدر است.

این گونه پژوهش شامل مطالعه دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط  به کمک یک گروه یا یک دسته اطلاعات از دو یا چند گروه به منظور مطالعه تغییرات در یک یا چند عامل در اثر تغییرات یک یا چند عامل دیگر است.

یکی از تفاوت های مهم پژوهش همبستگی با پژوهش پس رویدادی یا علّی – مقایسه ای آن است که پژوهش همبستگی در مورد رابطه بین متغیر هایی که فقط در مورد یک گروه بدست آمده است، به کار می رود.

پژِوهش های همبستگی شامل کلیه پژوهش هایی است که در آن ها سعی می شود رابطه بین متغیر های مختلف با استفاده از ضریب همبستگی، کشف یا تعیین شود. هدف ازروش پژوهش همبستگی مطالعه حدود تغییرات یک یا چند متغیر با حد تغییرات یک یا چند متغیر دیگر است. چون درک همبستگی و ضریب آن در این نوع پژوهش لازم است، بنابراین ابتدا بدان پرداخته می شود (دلاور، 187).

روش همبستگی برای دو هدف عمده به کار می رود:

1.کشف همبستگی بین متغیرها

2.پیش بینی یک متغیر از روی یک یا چند متغیر دیگر

رابطه همبستگی از طریق محاسبه ضریب همبستگی (r) امکان پذیر است و دامنه آن بین 1- و1+ متغیر است. ضریب همبستگی هم بیانگر رابطه است و هم نشان دهنده ی جهت ارتباط:

ـ مثبت: ضریب همبستگی بین صفر و 1+ تغییر می نماید. مفهوم مثبت معرف آن است که با افزایش یا کاهش میزان یک متغیر، میزان متغیر دیگری افزایش یا کاهش یابد. رابطه بین سابقه کار و حقوق دریافتی کارکنان را می توان به عنوان مثال مطرح نمود.

ـ منفی: ضریب همبستگی بین 0 و 1- تغییر می نماید. رابطه منفی، بیانگر آن است که افزایش در میزان یک متغیر، با کاهش در میزان متغیر دیگری همراه شود. رابطه بین خود شکوفایی و افسردگی کارکنان مثال بارزی از این حالت می باشد.

رقم صفر نشان دهنده نبودن رابطه بین دو متغیر است.

تفسیر های مختلفی برای میزان ضریب وجود دارد. شایان ذکر است که میزان ضریب و جهت در پژوهش های همبستگی به صورت مستقل عمل می نماید. به عبارت دیگر، میزان همبستگی بین دو متغیر با ضریب 65%+ و 65%- دقیقا یکسان است.

پژوهش های همبستگی را می توان بر حسب هدف به سه دسته تقسیم کرد:

الف. مطالعه همبستگی دو متغیری

ب. تحلیل رگرسیون

پ. تحلیل ماتریس همبستگی یا کواریانس

در مطالعات همبستگی دو متغیری، هدف بررسی رابطه بین دو متغیر موجود در پژوهش است.

درتحلیل رگرسیون، هدف پیش بینی تغییرات یک یا چند متغیر وابسته (ملاک) با توجه به تغییرات متغیرهای مستقل(پیش بینی) است. در بعضی از بررسی ها از مجموعه همبستگی های دو متغیری متغیرهای مورد بررسی از جدولی به نام ماتریس همبستگی یا کواریانس استفاده می شود. در این جا به شرح بیشتری از پژوهش های همبستگی مزبور پرداخته می شود:

(الف) پژوهش همبستگی دو متغیری

در این گونه پژوهش ها، هدف تعیین میزان هماهنگی تغییرات است که متغیر است. برای این منظور بر حسب مقیاس های اندازه گیری متغیرها، شاخص های مناسبی اختیار می شود.

از آن جا که در اکثر پژوهش های همبستگی دو متغیری از مقیاس فاصله ای با پیش فرض توزیع نرمال دو متغیری برای اندازه گیری متغیرها استفاده می شود، لذا ضریب همبستگی محاسبه شده در این گونه پژوهش ها، ضریب همبستگی پیرسون و یا به طور خلاصه ضریب همبستگی است.

(ب) تحلیل رگرسیون

در پژوهش هایی که از تحلیل رگرسیون استفاده می شود، هدف معمولا پیش بینی یک یا چند متغیر ملاک از یک یا چند متغیر پیش بینی است. چنان چه هدف پیش بینی یک متغیر ملاک از چند متغیر پیش بینی باشد، از مدل رگرسیون چندگانه استفاده می شود.

درصورتی که پیش بینی همزمان چند متغیر ملاک از متغیرهای پیش بینی یا زیر مجموعه ای از آن ها باشد، از مدل رگرسیون چند متغیری استفاده می شود.

در پژوهش های رگرسیون چندگانه، هدف پیدا کردن متغیرهای پیش بینی است که تغییرات متغیر ملاک را چه به تنهایی و چه مشترکا پیش بینی کند. ورود متغیرهای پیش بینی در تحلیل رگرسیون به شیوه های گوناگون، به شرح زیر صورت می گیرد:

1.روش همزمان

2.روش گام به گام

3.روش سلسله مراتبی

در روش همزمان، تمام متغیرهای پیش بینی با هم تحلیل می شوند. در روش گام به گام اولین متغیر پیش بینی بر اساس بالاترین ضریب همبستگی صفر مرتبه با متغیر ملاک تحلیل می شود.

در روش سلسله مراتبی، ترتیب ورود متغیرها به تحلیل بر اساس یک چارچوب نظری یا تجربی مورد نظر پژوهش گر صورت می گیرد. به عبارت دیگر، پژوهش گر شخصا درباره ورود متغیرها به تحلیل تصمیم گیری می کند. این تصمیم گیری که قبل از شروع تحلیل اتخاذ می شود، می تواند بر اساس سه اصل عمده زیر باشد:

1.رابطه علت و معلول

2.رابطه متغیرها در پژوهش های قبلی

3.ساختار طرح پژوهش

(ت) تحلیل ماتریس کواریانس یا همبستگی

در مواقعی که پژوهش گر از همبستگی مجموعه ای از متغیرها بخواهد تغییرات متغیرها را در عامل های محدودتر خلاصه کند یا ویژگی های زیر بنایی یک مجموعه از داده ها را تعیین نماید از روش تحلیل خاصی استفاده می کند. در صورتی که پژوهش گر بخواهد مدل خاصی را از لحاظ روابط متغیرهای تحت بررسی بیازماید، از روش معادلات ساختاری استفاده می کند.

3.پژوهش کارآزمایی بالینی

روش های تجربی در پژوهش های پزشکی معمولا به شکل کارآزمایی های بالینی انجام می شوند، که در واقع تلاشی است برای ارزیابی اثر یک درمان خاص. هدف کارآزمایی های بالینی جدا کردن یک عامل (مثل داروی جدید) و بررسی اثر آن بر سلامتی بیمار است، در حالتی که سایر عوامل تا آن جا که ممکن است ثابت نگه داشته شوند. جدا از دستکاری یا مداخله، کارآزمایی های بالینی دو خاصیت مهم دیگر هم دارند: از گروه های شاهد استفاده کنند و مستلزم اتفاقی کردن می باشند. به همین سبب به آن ها گاهی کارآزمایی های بالینی شاهددار اتفاقی نیز می گویند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

میخواید وارد بحث شوید؟
همکاری رایگا را احساس کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *