مسئله دکتری

ویژگیها و چگونگی بیان مساله تحقیق مبتنی بر طرح سوال آغازین
بیان مساله (Thesis Statement of Problem) تحقیق (پرسش آغازی) وقتی مفید است که پرسش پایان نامه به درستی طرح شده باشد. این کار لزوما کار آسانی نیست. یک پرسش آغازی خوب، باید خصوصیاتی داشته باشد که به بررسی آنها می پردازیم. در این بررسی بجای انکه این خصوصیات یکجا و انتزاعی معرفی شوند، ترجیح داده شد در قالب چند مثال ارایه شوند. لذا، نخست به بررسی انتقادی تعدادی از پرسش های آغازی نارسا، اما متداول می پردازیم. این بررسی انتقادی فراهم خواهد کرد تا درباره معیارهای یک پرسش آغازی خوب برای پایان نامه ارشد و دکتری و نیز معانی عمیق آنها، بیاندیشیم. همچنین طرح سوالات بنیادی توسط محقق، به طراحی اثربخشی پرسشنامه استاندارد و محقق ساخته نیز کمک خواهد کرد؛ 
چنانچه نمونه پرسشهای ارایه شده در مثالها به نظر شما خیلی روشن و توصیه های پیشنهاد شده خیلی بدیهی و ابتدایی باشد، باز هم در مهم و جدی بودن این مرحله تردیدی به خود راه ندهید. ممکن است یک معیار وقتی جداگانه در نظر گرفته شود، آسان جلوه کند. اما وقتی قرار باشد مجموعه این معیارها درباره یک پرسش آغازی (پرسش آغازی تحقیق شما) مراعات گردد، کار خیلی آسانی نخواهد بود. این کار، نه کاملا فنی و نه صوری است و محقق را وادار می کند تا مقاصد و چشم اندازهایش را روشن سازد. در این معنا، پرسش آغازی،نخستین وسیله ای است که پرده ی اول روش علمی یعنی گسستن از پیشداوریها و سوابق ذهنی را به اجرا در می آورد.
مجموعه صفاتی را که باید در یک پرسش آغازی (بیان مساله) خوب جمع باشد می توان در چند کلمه خلاصه کرد: یک پرسش آغازی خوب باید «عملی» باشد، یعنی اینکه بتوان بر مبنای آن کار کرد و مخصوصا باید بتوان عناصر پاسخهایی را برای آن فراهم آورد. (کیوی، 2016)
اکنون به بررسی انتقادی نمونه هایی از این پرسشها می پردازیم.
_ واضح، روشن، محدود و بدون ابهام بودن (رعایت اصل تحدید مساله)
مثال (I) تغییرات در سبک مدیریت چه نتایجی در زندگی کارکنان سازمان دارد؟
تفسیر:
این پرسش بسیار گنگ است، معلوم نیست منظور از تغییرات چه نوع تغییراتی است؟ منظور از «زندگی کارکنان» چیست؟ آیا منظور زندگی شغلی، خانوادگی، اجتماعی یا فرهنگی است؟ آیا امکانات زندگی آنها مورد نظر است؟ آیا کیفیت زندگی کاری (Quality Work of Life) آنان مطرح است؟ آیا منظور از تغییرات در سبک، سبک کلیه مدیران عالی و میانی است؟ یا فقط مدیران عالی، یا میانی؟
«تفسیرهای احتمالی از این پرسش مبهم که اطلاعات دقیقی از مقاصد طراح آن ارایه نمی دهد، به آسانی می توان ادامه داد. بنابراین شایسته است که پرسش دقیقی برای پایان نامه دکتری طرح کرد تا ابهامی در معانی تحقیق نباشد. گرچه اغلب ضروری است که کلمات مندرج در گزاره یک پرسش آغازی را یک به یک تعریف کرد، اما در همه حال از ابتدا برای فرمول بندی روشن گزاره پرسش آغازی باید کوشش کرد. راهی ساده برای مطمئن شدن از روشنی پرسش آغازی وجود دارد و آن عبارتست از مطرح کردن پرسش در حضور جمع کوچکی از اشخاص، و خودداری از شرح و تفسیر آن، آنگاه از هر یک از حاضران خواسته شود تا آنچه را که از پرسش فهمیده اند بیان کنند. پراکندگی تفسیرها بیانگر درجه وضوح مساله است. پرسش وقتی دقیق و روشن است که تفسیرها با مقاصدطراح پرسش همگرا و همسو باشد.
با انجام این آزمون ساده درباره چند پرسش متفاوت، بزودی ملاحظه خواهید کرد که از میان آنها یکی روشن تر و دقیق تر است و همه از آن برداشت یکسانی دارند و آنرا به صورتی واحد می فهمند. »
مثال (II) علل کاهش بهره وری در صنایع خودروسازی ایران چیست؟
تفسیر:
علی رغم اینکه برخی ابهاما (مانند چه نوع بهره وری کل؟ جزیی؟ یا عومل کل؟ ، علل درون صنعتی یا برون صنعتی؟…) را می توان درباره این پرسش مطرح کرد، اما این پرسش تا حدودی دقیق و روشن است، و می توان مدعی شد که اکثر افراد از آن معنای مشترکی را می فهمند، اما دامنه و فراگیری آن بسیار وسیع و تحدید نشده است. کرانه های مساله ابعاد بسیاری را در بر می کیرد و در نهایت به نتایج کلی تر و غیر کاربردی تری می انجامد، لذا این نکته اساسی را همواره باید مد نظر داشت که: 

هر چه سوال کلی تر باشد در نتیجه جواب های آن مبهم تر و غیر کاربردی تر خواهد بود

« بنابراین، یک پرسش دقیق و روشن نقطه مقابل یک پرسش وسیع یا خیلی باز نبوده، بلکه یک پرسش مبهم یا چند پهلو نیست. چنین پرسشی کار تحقیق را از همان ابتدا در چارچوبی تنگ و فاقد امکانات تصمیم گیری محصور نمی کند».

phdkar.ir